انواع اموال
۱ ماده؛ از ماده ۱۱ — تقسیم اموال به منقول و غیرمنقول تا ماده ۱۱ — تقسیم اموال به منقول و غیرمنقول
مدنی ۲ — اموال و مالکیت
مال، مالکیت، انتفاع، وقف، ارتفاق و اسباب تملک. این جمعبندی شامل ۱۹ موضوع و ۱۷۲ ماده است.
نقشه سریع درس
در هر بخش، چند قاعده محوری برای شروع مرور انتخاب شده است.
اموال غیرمنقول
۷ ماده؛ از ماده ۱۲ — تعریف مال غیرمنقول تا ماده ۱۸ — حقوق و دعاوی مربوط به غیرمنقول
ماده ۱۲ — تعریف مال غیرمنقول
ملاک اصلی، امکان نقل بدون خرابی یا نقص مال یا محل است؛ ارزش یا اندازۀ مال بهتنهایی تعیینکننده نیست.ماده ۱۳ — زمین، بنا و اجزای منصوب در بنا
اتصال عرفی به بنا و اختصاص برای کارکرد ساختمان میتواند سبب غیرمنقولشدن جزء نصبشده باشد.ماده ۱۴ — اشیای نصبشده در زمین یا بنا
این ماده نمونه غیرمنقول به واسطۀ عمل انسان است؛ اتصال باید به حدی باشد که جداسازی موجب خرابی یا نقص شود.
ملاک اصلی، امکان نقل بدون خرابی یا نقص مال یا محل است؛ ارزش یا اندازۀ مال بهتنهایی تعیینکننده نیست.ماده ۱۳ — زمین، بنا و اجزای منصوب در بنا
اتصال عرفی به بنا و اختصاص برای کارکرد ساختمان میتواند سبب غیرمنقولشدن جزء نصبشده باشد.ماده ۱۴ — اشیای نصبشده در زمین یا بنا
این ماده نمونه غیرمنقول به واسطۀ عمل انسان است؛ اتصال باید به حدی باشد که جداسازی موجب خرابی یا نقص شود.
اموال منقول
۴ ماده؛ از ماده ۱۹ — تعریف مال منقول تا ماده ۲۲ — مصالح ساختمانی پیش از استفاده
ماده ۱۹ — تعریف مال منقول
مال منقول با امکان انتقال بدون آسیب به خود یا محل شناخته میشود.ماده ۲۰ — دیون در حکم مال منقول
دین ماهیت مادی ندارد، ولی قانون آن را در بحث صلاحیت محاکم منقول حکمی به شمار آورده است.ماده ۲۱ — کشتیها، قایقها و کارخانههای قابل حرکت
قابلیت حرکت، اصل منقولبودن را ایجاد میکند؛ ترتیبات خاص توقیف، ماهیت منقول را تغییر نمیدهد.
مال منقول با امکان انتقال بدون آسیب به خود یا محل شناخته میشود.ماده ۲۰ — دیون در حکم مال منقول
دین ماهیت مادی ندارد، ولی قانون آن را در بحث صلاحیت محاکم منقول حکمی به شمار آورده است.ماده ۲۱ — کشتیها، قایقها و کارخانههای قابل حرکت
قابلیت حرکت، اصل منقولبودن را ایجاد میکند؛ ترتیبات خاص توقیف، ماهیت منقول را تغییر نمیدهد.
اموال عمومی و بدون مالک خاص
۶ ماده؛ از ماده ۲۳ — استفاده از اموال بدون مالک خاص تا ماده ۲۸ — مصرف اموال مجهولالمالک
ماده ۲۳ — استفاده از اموال بدون مالک خاص
اصل، تبعیت استفاده از اموال بدون مالک خاص از قوانین ویژه و مصالح عمومی است.ماده ۲۴ — ممنوعیت تملک راهها و معابر عمومی
طرق و شوارع عمومی از مشترکات عمومی و خارج از قلمرو تملک خصوصیاند.ماده ۲۵ — ممنوعیت تملک اموال مورد استفاده عموم
اختصاص مال به استفادۀ عموم، مانع تملک خصوصی آن است.
اصل، تبعیت استفاده از اموال بدون مالک خاص از قوانین ویژه و مصالح عمومی است.ماده ۲۴ — ممنوعیت تملک راهها و معابر عمومی
طرق و شوارع عمومی از مشترکات عمومی و خارج از قلمرو تملک خصوصیاند.ماده ۲۵ — ممنوعیت تملک اموال مورد استفاده عموم
اختصاص مال به استفادۀ عموم، مانع تملک خصوصی آن است.
مالکیت
۱۱ ماده؛ از ماده ۲۹ — انواع حقوق اشخاص نسبت به اموال تا ماده ۳۹ — اماره تعلق بنا و درخت به مالک زمین
ماده ۲۹ — انواع حقوق اشخاص نسبت به اموال
مالکیت، انتفاع و ارتفاق از مهمترین حقوق عینیاند و هرکدام حدود و آثار متفاوت دارند.ماده ۳۰ — اختیار مالک در تصرف و انتفاع
مبنای فقهی مشهور این حکم قاعدۀ تسلیط است؛ با این حال سلطۀ مالک مطلق و فارغ از محدودیت قانون نیست.ماده ۳۱ — منع سلب تصرف بدون حکم قانون
اصل احترام مالکیت و منع سلب خودسرانۀ تصرف، هم در حقوق خصوصی و هم در تضمینهای قانونی اهمیت دارد.
مالکیت، انتفاع و ارتفاق از مهمترین حقوق عینیاند و هرکدام حدود و آثار متفاوت دارند.ماده ۳۰ — اختیار مالک در تصرف و انتفاع
مبنای فقهی مشهور این حکم قاعدۀ تسلیط است؛ با این حال سلطۀ مالک مطلق و فارغ از محدودیت قانون نیست.ماده ۳۱ — منع سلب تصرف بدون حکم قانون
اصل احترام مالکیت و منع سلب خودسرانۀ تصرف، هم در حقوق خصوصی و هم در تضمینهای قانونی اهمیت دارد.
حق انتفاع
۱۵ ماده؛ از ماده ۴۰ — تعریف حق انتفاع تا ماده ۵۴ — ملاک کیفیت انتفاع
وقف
۳۷ ماده؛ از ماده ۵۵ — تعریف وقف تا ماده ۹۱ — احکام وقف و تولیت
ماده ۵۵ — تعریف وقف
این ماده یکی از قواعد اصلی مبحث «وقف» را بیان میکند و باید همراه مواد قبل و بعد تفسیر شود.ماده ۵۹ — احکام وقف و تولیت
قبض در تحقق و لزوم وقف اهمیت اساسی دارد و باید از متن رسمی وقف و وضعیت موقوفعلیهم تفکیک شود.ماده ۶۶ — بطلان وقف نامشروع
مشروعبودن جهت و معینبودن موقوفعلیه از شرایط مهم صحت وقف است.
این ماده یکی از قواعد اصلی مبحث «وقف» را بیان میکند و باید همراه مواد قبل و بعد تفسیر شود.ماده ۵۹ — احکام وقف و تولیت
قبض در تحقق و لزوم وقف اهمیت اساسی دارد و باید از متن رسمی وقف و وضعیت موقوفعلیهم تفکیک شود.ماده ۶۶ — بطلان وقف نامشروع
مشروعبودن جهت و معینبودن موقوفعلیه از شرایط مهم صحت وقف است.
مباحات
۱ ماده؛ از ماده ۹۲ — استفاده از مباحات تا ماده ۹۲ — استفاده از مباحات
حق ارتفاق
۱۶ ماده؛ از ماده ۹۳ — تعریف حق ارتفاق تا ماده ۱۰۸ — رجوع از اذن محض
روابط همسایگی
۲۷ ماده؛ از ماده ۱۰۹ — اصل اشتراک دیوار میان دو ملک تا ماده ۱۳۵ — حقوق و تکالیف املاک مجاور
ماده ۱۰۹ — اصل اشتراک دیوار میان دو ملک
این ماده یکی از قواعد اصلی مبحث «روابط همسایگی» را بیان میکند و باید همراه مواد قبل و بعد تفسیر شود.ماده ۱۲۰ — حقوق و تکالیف املاک مجاور
اذن صرف اصولاً قابل رجوع است؛ مگر آن که مانع قانونی یا تعهد الزامآوری وجود داشته باشد.ماده ۱۳۲ — قاعده منع اضرار به همسایه
قاعده فقهی «لاضرر» در روابط همسایگی نقش محوری دارد؛ مالکیت مجوز اضرار نامتعارف به دیگری نیست.
این ماده یکی از قواعد اصلی مبحث «روابط همسایگی» را بیان میکند و باید همراه مواد قبل و بعد تفسیر شود.ماده ۱۲۰ — حقوق و تکالیف املاک مجاور
اذن صرف اصولاً قابل رجوع است؛ مگر آن که مانع قانونی یا تعهد الزامآوری وجود داشته باشد.ماده ۱۳۲ — قاعده منع اضرار به همسایه
قاعده فقهی «لاضرر» در روابط همسایگی نقش محوری دارد؛ مالکیت مجوز اضرار نامتعارف به دیگری نیست.
حریم املاک
۴ ماده؛ از ماده ۱۳۶ — تعریف حریم تا ماده ۱۳۹ — حریم چاه، قنات و ملک
اسباب تملک
۱ ماده؛ از ماده ۱۴۰ — اسباب تملک تا ماده ۱۴۰ — اسباب تملک
احیای اراضی
۵ ماده؛ از ماده ۱۴۱ — تعریف احیای زمین تا ماده ۱۴۵ — احیای اراضی موات و تحجیر
حیازت مباحات
۱۵ ماده؛ از ماده ۱۴۶ — تعریف حیازت تا ماده ۱۶۰ — مالکیت آب چاه و قنات
معادن
۱ ماده؛ از ماده ۱۶۱ — معدن واقع در ملک تا ماده ۱۶۱ — معدن واقع در ملک
اشیای پیداشده
۸ ماده؛ از ماده ۱۶۲ — مال پیداشده کمارزش تا ماده ۱۶۹ — لقطه و تکالیف یابنده
حیوانات ضاله
۳ ماده؛ از ماده ۱۷۰ — تعریف حیوان ضاله تا ماده ۱۷۲ — حیوان گمشده
دفینه و اموال دریایی
۶ ماده؛ از ماده ۱۷۳ — تعریف دفینه تا ماده ۱۷۸ — دفینه و حیازت
شکار
۴ ماده؛ از ماده ۱۷۹ — تملک از طریق شکار تا ماده ۱۸۲ — تملک از طریق شکار